Giyinik Maya ve Çıplak Maya

Salı, Mart 15, 2016


Merhaba,
Bugün birlikte İspanyol ressam Francisco Goya'nın Çıplak Maya (La Maja Desnuda) ve Giyinik Maya (La Maja Vestida) resimlerine bakacağız. Tıpkı Babil Kulesi'nde olduğu gibi iki eseri birlikte incelemek istedim çünkü her ne kadar aralarında yıl farkı olsa da, bu tablolar birbirinden ayrı düşünülemez.


Ressam: Francisco Goya

Eserin Başlangıç Tarihi: 1790 (?)

Eserin Bitiş Tarihi: 1800 (?)

Eserin Bulunduğu Yer: Prado Müzesi, Madrid

Eserin Gerçek Boyutu: 97 cm x 190 cm

Tür: Portre - Nü

Stil: Romantizm

Teknik: Yağlıboya

Materyal: Tuval


Ressam: Francisco Goya

Eserin Bitiş Tarihi: 1805 (?)

Eserin Bulunduğu Yer: Prado Müzesi, Madrid

Eserin Gerçek Boyutu: 95 cm x 188/190 cm

Tür: Portre

Stil: Romantizm

Teknik: Yağlıboya

Materyal: Tuval

Çıplak Maya'dan birkaç yıl sonra resmedilen Giyinik Maya onun eşi olması amacıyla Francisco Goya tarafından, İspanya Başbakanı Manuel de Godoy için yapıldı. Bu dönemlerde İspanya'da nü resimlerin sergilenmesi kilise tarafından yasaklanmasına rağmen rütbesi yüksek kişiler bunları ressamlara el altından yaptırabilmekteydi. Godoy'un da tabloları biriktirmek ve sergilemek için evinde gizli bir odası olduğu söylenir. Kendisini ziyarete gelenler için kimi zaman ziyaretçisinin karakterine veya konuşulması gerekenlere göre birini seçip kimi zaman da ziyaretçisini şaşırtmak için ikisini yan yana sergilemiş. 1808 yılında Godoy başına gelenlerden dolayı kaçmak zorunda kaldığında, Joseph Bonaparte İspanya Kralı yapıldı. Bonaparte'ın emriyle Godoy'un koleksiyonuna el koyuldu ve eserler ilk defa burada sayım yapılarak kayıt altına alındı. 1808'den 1901 yılına kadar San Fernando Sanat Akademisi'nde bulunan tablolar, bu tarihten sonra Prado Müzesi koleksiyonuna katıldılar.

En başında da söylediğim gibi, tabloları birbirinden ayrı düşünemeyiz. Onlar birbirlerini tamamlıyorlar. Bu yüzden hem ayrı hem de içiçe değerlendirilmeleri gerekiyor, elimden geldiğince bu şekilde ilerlemeye çalışacağım. Yolculuklarına kısaca değindikten sonra yavaş yavaş detaylarına bakmaya başlayalım. Genel görünüm itibariyle her iki tabloda da aynı kadın çıplak ve giyinik olarak yastıkların üzerine uzanmış, gözlerini izleyiciye dikmiş, incelenip anlaşılmayı bekliyor.

"İlkin kadın, üzerinde süslü bir elbiseyle kanepeye uzanıyor: Maja (Maya) adı verilmesine uygun bir elbise bu. Daha sonra aynı pozda ve yine aynı kanepede görünüyor, fakat bu defa soyunul. Tabloların bu yüzyılın başında Prado'ya ilk asılışından beri insanlar şu soruyu yönelttiler: Kim bu kadın? Acaba Alba düşesi mi? Birkaç yıl önce Alba düşesinin cesedi mezarından çıkarılmış ve tabloda poz veren kadının o olmadığını kanıtlayacağı umuduyla iskeleti ölçülerek karşılaştırılmıştı! Tamam ama, Alba düşesi değilse kim? İnsan önce, bu iddiayı saray dedikodularının bir parçası sayıp soruyu geçiştirmeye eğilim duyuyor. Fakat daha sonra, iki tabloya birden bakıldığında, gerçekten onlardan büyüleyici bir esrar yayıldığını fark etmemek mümkün görünmüyor. Herhalde soru yanlış soruldu. Sorun kadının kim olduğu değil. Zaten kim olduğunu hiçbir zaman bilemeyiz; eğer bilseydik bile bu bizi daha akıllı bir duruma getirmezdi. Buradaki soru, niçin sorusu. İşte bu soruyu cevaplayabilirsek Goya hakkında biraz daha fazla şey öğrenebileceğiz."

John Berger, 1969
Goya: The Maja, Dressed and Undressed

John Berger'dan yaptığım alıntıdan sonra "Maya (Maja)" anlamından söz etmek istiyorum. Maya, İspanya'da sanat dünyası içerisinde bulunan, kibar İspanyolca aksanıyla, özellikle giyinişleriyle ilgi çeken, toplumun alt tabakasından gelmelerine rağmen tarz sahibi olan, her zaman enerji dolu olan ve aristokrat ruhu taşıyan kadınları anlatan bir ifade. İspanyol kadınların da Mayaları taklit etmesine majaism denilmiştir. Bu, bir noktada kadınlara özgür düşünceyi de aşılamıştır. Düşünce, konuşma ve zamanla tartışma özgürlüğünü kazanan kadınlar tüm bunları giyimlerine de yansıtmaya başlarlar. En başta kadının eteğiyle ayakkabılarını örtmesi ve ayakkabılarını göstermemesi kuralının yıkılması aslında kadınlar için özgür yaşamın da temelini atmıştır. Bununla ilgili yazının sonundaki bölümde bir link paylaştım, detaylıca bilgi sahibi olmak için oraya göz atabilirsiniz.

"Öte yandan mayalar küstahlık içinde gibiydiler. Tutumlarındaki hovardalık davranışlarından, hareketlerinden ve ifadelerinden belli oluyordu. Bu insanlar hafifmeşrep görünüyorlardı. Açık saçık kıyafetlere büründüklerinde beğeni dolu her türlü sıfat onlara yakıştırılabilirdi. Fakat, onları izleyen herhangi biri, mayalardan birine pek de özenli olmayan bir teklifle gitmeye kalkarsa, bu isteğini sanki bir rahibeye iletmiş gibi tepki görürdü. Onların bu yapmacık arsız tavırları dokunaklı bir cazibeden öte değildi."

Jean-François de Bourgoing (Fransa'nın İspanya Büyükelçisi)
Kendi gezi notlarından bir alıntı, 1788


Giyinik Maya'nın üzerine yapışan ve vücut hatlarını ortaya çıkaran beyaz elbisesi onu Çıplak Maya'ya göre daha çıplak göstermektedir. Bel kısmındaki pembe kuşağın belini sıkıyormuş gibi görünmesi göğüslerini daha da belirgin hale getiriyor ve kadınlığını ön plana çıkarıyor. Giyinik Maya'nın üstündeki bu kıyafetler, özellikle Türk işi bir şalvar ve altın rengi terlikler, aklımıza 18. yüzyılda İngiltere ve Fransa'da popüler olan Türk kıyafetleriyle portre yaptırma modasını getirir. Biraz oryantalizm kokusu alıyoruz sanki... Bu konuda detaylı bilgiyi 2006 yılında Sızıntı Dergisi'nde yayınlanan 17-18. yy. Avrupa Kültür ve Sanatında Osmanlı Tesirleri isimli yazıda bulabilirsiniz.

Çıplak Maya'ya baktığımızda ise ilk fark ettiğimiz bu tabloda diğerinde olduğu gibi altın, safran, siyah ve kırmızı tonları kullanılmamış. İnci grisi, pembe ve solgun yeşil gibi renkler tercih edilmiş. Genel görünüş itibariyle de zaten Giyinik Maya'dan daha soğuk. Yukarıdaki detayda modellerin yüzünü özellikle yan yana getirdim. Çıplak Maya'nın yüzünde soğuk renklerin kullanıldığını, Giyinik Maya'nın yüzünde ise sıcak renklerin kullanıldığını (bir makyaj etkisi) burada rahatlıkla görebiliyoruz. Burada benim dikkatimi çeken başka bir şey ise göğüsler. Yastıkların üzerinde uzanmış bir kadının göğüsleri yuvarlak ve yukarıya dönmüşçesine kalkık görünür mü? Hiç sanmıyorum. Dün Berger'ın yazısını okuduğumda aynı şeyden bahsettiğini görünce şaşırdım doğrusu. Ama tabii ki o, modelin çıplak olarak poz vermediğini, yastıklarla yumuşatılmış yatağa giysileriyle uzandığını, Goya'nın onu hayalinde soyarak resmettiğini söylüyor. Ve bu detaylar da kanıt niteliğinde. Figürün vücudunun birçok yerinde bu kanıtları görüyor ve yazısında anlatıyor.

Her iki tabloda da modelin gözlerini izleyiciye dikmiş olması onun davetkâr algılanmasına ve ona kolay erişilebilir bir imaj kazandırılmasına neden oluyor. Bir süre sonra Çıplak Maya'nın, izleyiciye günah işleme dürtüsü işlediğini iddia edenler de oldu. Katolik kilisesine bağlı engizisyon tarafından Çıplak Maya tablosu nedeniyle hakkında soruşturma açılan Goya zor günler geçirmeye başladı. (Yukarıda da söylediğim gibi dönemin İspanya'sında nü tablolar yasaklıydı) Tabloları yapmaya başladığında çoktan sağır olan ressam, mahkemeye çıkarıldığında ceza almadı. (Ardından ikinci resmi - Giyinik Maya - yapması gerekiyordu) Bu konu hakkında sanat tarihçisi Theodor Hetzer şöyle bir açıklama yapıyor:

"Goya, bizleri çıplak kadının gerçekçi vücut yapısı üzerinde konsantre olmaya zorladı. Hiç kimse resmin güç ve enerji sahibi olduğunu reddedemez ve bu özellik Goya'nın diğer tablolarında da vardır. Bütün bu söylediklerimin ötesinde, bu eser, Goya'nın en keskin özelliğini ortaya çıkardı: İnsan vücuduna yeni gözlerle bakabilmek."

Çıplak Maya ve Giyinik Maya tablolarındaki modelin de yapay ve hayali özellikleri kadını gerçek dünyadan kopartıyormuş ve onu özgürleştiriyormuş gibi.

Buraya Birkaç Küçük Not Düşelim:

- Tablolarda Goya'ya modellik yapan kadın, Godoy'un uzun yıllar metresi olan Pepita Tudó.

- Birçok ünlü ressam gibi  Édouard Manet de Olympia isimli tablosunu Çıplak Maya'dan esinlenerek resmetti.

- Merak edenler için; Francisco Goya'nın Çıplak Maya'yı yaptığı dönemlerdeki otoportresi (1790-1795) buradan görülebilir.

- Prado Müzesi'nde çekilmiş bu fotoğrafta ise her iki tabloyu yan yana görebilirsiniz.

Önerilen Yazılar:


- Goya: The Maja, Dressed and Undressed, John Berger

Creative Commons Lisansı
Bu eser Creative Commons Alıntı-LisansDevam 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır. Eserin tüm hakları yazara aittir. Kaynak gösterilmeden kopyalanamaz, alıntı yapılamaz. Anlayışınız için teşekkürler.

Bunları Da Beğenebilirsiniz

0 yorum

Yorumunuz blog yöneticileri tarafından onaylandıktan sonra yayınlanacaktır. İlginiz için teşekkürler...