Folies-Bergère'de Bir Bar

Pazartesi, Şubat 22, 2016


Ressam: Édouard Manet

Eserin Bitiş Tarihi: 1882

Eserin Yaradılış Yeri: Paris, Fransa

Eserin Gerçek Boyutları: 96 x 130 cm

Eserin Bulunduğu Yer: Courtauld Sanat Galerisi, Londra

Stil: Empresyonizm

Tür: Tür Resmi

Teknik: Yağlıboya

Materyal: Tuval

Édouard Manet'in son yıllarını düşündüğümüzde, hastalıklar nedeniyle epey zor zamanlar geçirdiğini söyleyebiliriz. Ölümü yaklaştıkça ağrıları dayanılmaz bir hal aldı ve bunlar kısmi felç geçirmesine neden oldu. "Folies-Bergère'de Bir Bar (Un bar aux Folies Bergère)" isimli bu tablonun taslaklarına da hastalığı ileri safhadayken, ölümünden bir yıl önce başlamıştı. Fakat durumu kötüye gittiği için tablonun aslını atölyesinde tamamlamak zorunda kaldı. Orta ve üst sınıfın sıkça gittiği oldukça pahalı bir eğlence mekanında bir barın betimlendiği bu eser, Manet'in son büyük başyapıtı olarak kabul görecekti.





Sanat eleştirmeni Jonathan Jones'un sözlerine ben de katılıyorum. Fakat başka bir yandan da onun yüzüne bakan izleyicilerin birbirinden farklı şeyler görüp, yorumlar yapabileceğini düşünüyorum.
Çalıştığı yerde emeğinin karşılığını alamadığını düşünen bir çalışan, onun iş bakımından sömürüldüğünü ve mutsuzluğunun bundan kaynaklandığını söyleyebilir.
Sevmediği bir işte maddi sıkıntılar nedeniyle çalışmak zorunda olan başka bir çalışan da, onun mesaiye zor katlandığını, kendisini etrafındakilerden soyutladığını ya da müşterilerini görmezden gelmeye çalıştığını söyleyebilir.
Her izleyici onun yüzündeki bu ifadede farklı bir şeyler görebilir.
Ya da belki, kendi sorunlarımızı ona yansıtıyor, onunla özdeşleşiyor da olabiliriz. Kim bilir?

Eserde tam ortada duran, korkmuş-kopuk görüntüde olan genç kadın, elbette ki buradaki odak noktamız. Arkasından topuzla toplanmış kahküllü sarı saçları, dönem kıyafetlerini andıran kostümü, dekoltesinin ortasına yerleştirilmiş çiçek demeti, boynundaki kolyesi ve kolundaki bilekliğiyle bu kadın kulübün genel durumundan tamamen farklı görünüyor. Adının Suzon olduğu bilinen bu kadın, iki yönden de sıkışmış görünüyor aslında. Bir tarafta seyirci ve bar arasında, diğer tarafta kalabalık ve erkek müşteriler arasında. Gözlerine dikkatlice baktığımızda onun aslında yüzümüze bakmadığını fark ederiz. Hafif aşağıya ve sol tarafımıza doğru bakıyor. Sanki gözlerini kaçırıyor. Bu erkek müşteriler, kadının da tıpkı masadaki içkiler gibi satılık bir mal olduğunu mu görüyor? Aynada aksi olduğu halde kendisini tabloda göremediğimiz gizemli adamın sırrı bu mu?

Benim en çok dikkatimi çeken, hatta belki biraz da şaşırtan Suzon'un dekoltesine iliştirilen o çiçek demeti. Sanki önündeki küçük vazo içindeki çiçekler gibi, o demet de vazosunda duruyor. Bu normalde alışık olduğumuz türden bir şey değil ama buradaki renk uyumundan dolayı onun yeri, zaten orasıymış gibi hissettiriyor. Başka bir açıdan bakacak olursak, çiçekler vazoya sergilenmesi için koyulur. Buraya baktığımızda Suzon'un göğsündeki bu çiçekler de buraya aynı amaçla yerleştirilmiş olabilir. Sanıyorum ki Manet de gizemli erkek müşterinin ve burada göremediğimiz daha nicelerinin, Suzon'u, satılık bir mal olarak gördüğünü düşündü ve bu şekilde bir gönderme yaptı.


Genç kadının arkasında bulunan aynadan kulübün içini görebilmekteyiz. Tavanda dev ışıltılı avizeler ortamı aydınlatıyor. Sol tarafta locada oturan büyük bir kalabalık var, farklı farklı yönlere baksalar da pek çoğu eğlenceye dalmış. Sol üst köşeye baktığımızda burada ayaklarına yeşil ayakkabı giymiş bacakları görüyoruz. Bu ayaklar, belli ki o anda müşteriler için gösteri yapan bir trapez sanatçısına ait. Bu, tablonun Folies Bergère ile ilgili dönemsel detaylarından biri. Burada bu tür gösterilerin yanı sıra Frank Sinatra, Edith Piaf, Ella Fitzgerald gibi isimler de sahne almış. Bir yönü hep burjuva kalan Manet de, eserinin taslaklarını kulüpte almış. Fakat yazının en başında anlattığım rahatsızlığından dolayı tabloyu atölyesinde tamamlamak zorunda kalmıştır. Bu süreçte Suzon, ona atölyesinde de birkaç kez modellik yapmaya devam etmiştir.


Sağ ve sol alt köşelerde yine, dönemin meşhur içkilerinden olan, markasındaki kırmızı üçgenden ayırt edilebilen Bass Pale Ale biralarını görebiliyoruz. Bu içkiler, Parislilerin ağız tadlarına hitap etmemesine rağmen bu mekana gelen İngiliz turistler ve Britanyalı alıcılar için satılmaktadır. Aslında sağ alt köşedeki şişelerdeki markalar daha net görülebiliyor, benim sol taraftaki bu detayı seçmemin bir başka nedeni var. Manet, imzasını ve tabloyu bitirdiği tarihi gri kapaklı şişenin üzerine atarak bunun da bir marka gibi görünmesini sağlamış. Bu benim çok hoşuma gitti.



Aynanın sağ tarafına kafamızı çevirdiğimizde Suzon'un silindir şapkalı bir adamla iletişim halinde olduğunu görüyoruz. Eğer ayna yansıması olmasaydı, bu gizemli adamdan bihaber olacaktık, çünkü kadının yüzüne baktığımızda onun biriyle iletişim halinde olduğunu gösteren en ufak bir ifade bile yok. Biz, eserin izleyicileri, mekana bu gizemli adamın gözlerinden bakıyoruz. Fakat benim burada değinmek istediğim ve henüz netleştirilmemiş bir tartışma konusu var. Eserin tam boyutunda bu gizemli adamın gözlerinden Suzon'a baktığımızda ikisi arasında epeyce bir uzaklık olduğunu görüyoruz. Fakat burada, aynadaki yansımaya baktığımızda aslında çok yakın oldukları görülüyor.
Gerçekte uzak, yansımada yakınlar... Peki hangisi gerçek?
Bu, günümüzde bile cevaplanamamış bir soru.

Biraz da resmin teknik özelliklerinden bahsedeyim. Esere bu amaçla baktığımızda şunları rahatlıkla görebiliyoruz. Ressam, renk ve natürmont uyumunda ustalaşmış. Masadaki meyve tabağı, çeşitli içki şişeleri, küçük bir vazo içindeki çiçekler, bu nesnelerin birbirlerine göre konumları, aynanın solukluğu, büyük avizeler, ışığın şiddeti ve sıcaklığı... Tablodaki parçalar gerek renk olarak gerekse görsel denge olarak kusursuz bir kompozisyon oluşturuyor. Bu nedenle Manet'in tablosu, kişinin aslında resim algısını da başka seviyelere taşıyor.

Folies Bergère, 1869

Folies Bergère, 1974 (Altın ve mavi renklerle yeniden düzenlendikten sonraki hali)

Kimi sanat eleştirmenleri bu eserin, Diego Velázquez'in Las Meninas tablosunun modern bir yorumu olduğunu söylemekte, fakat ben buna pek katılmıyorum. Ayrıca Folies Bergère ile ilgili detaylı bilgilere de şuradan ulaşabilirsiniz.
Bu yazının da burada sonuna geldik. Sevdiklerinizle birlikte güzel bir hafta geçirmeniz dileğiyle...


Creative Commons Lisansı
Bu eser Creative Commons Alıntı-LisansDevam 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır. Eserin tüm hakları yazara aittir. Kaynak gösterilmeden kopyalanamaz, alıntı yapılamaz. Anlayışınız için teşekkürler.

Bunları Da Beğenebilirsiniz

0 yorum

Yorumunuz blog yöneticileri tarafından onaylandıktan sonra yayınlanacaktır. İlginiz için teşekkürler...